Tomek wiedział, że czeka go porządna awantura. I wcale nie od osiedlowego postrachu, Jacka Wójcika, lecz od własnej mamy.
Wracał do domu, gwiżdżąc pod nosem, ale w środku wszystko ściskało mu się ze strachu. Tym razem naprawdę wpadł.
Ciocia Róża, najbliższa przyjaciółka mamy, zobaczyła go z papierosem. Mógłby kłamać, że ktoś mu go podał albo że tylko trzymał dla kolegi, ale nie — widziała, jak zaciągał się dymem jak stary palacz. Co miał teraz powiedzieć? Że ktoś wepchnął mu papierosa do ust i kazał palić?
Tomek udawał, że jej nie dostrzegł, a Róża nie krzyczała i nie złapała go za ucho. Posłała mu tylko długie, ciężkie spojrzenie i poszła dalej. Ale Tomek nie był naiwny. Wiedział, że mama już wie. Pewnie stoi w kuchni z drewnianą łyżką. Okrążył blok dwa razy, gdy nagle zauważył babcię.
No tak. Ciężka artyleria. To było niskie nawet jak na mamę. Zaraz zacznie się lament, że babcia jako szanowana nauczycielka wychowała pół powiatu, a własny wnuk schodzi na psy. Potem będzie wstyd, dziadek przewracający się w grobie i wszyscy przodkowie razem z nim.
Kiedy był mały, bał się tego okropnie. Wyobrażał sobie cmentarną ziemię drżącą od oburzonych umarłych. Aż któregoś dnia zrozumiał, że to tylko straszenie. Gdy babcia znów wspomniała o niespokojnych przodkach, wypalił: „To dobrze, babciu. Przynajmniej odleżyn nie dostaną, jak pani Malinowska z parteru”.
Babcia złapała się za serce, mama parsknęła śmiechem i zapomniała dać mu po łapach. Babcia nadrobiła to, trzepiąc ścierką właśnie ją.
Teraz pędziła ku niemu z tak rozbieganym wzrokiem, jakby to ona paliła za śmietnikiem.
— Co ty tu robisz? Czemu nie jesteś w domu? — zapytała ostro.
— Ja… jeszcze nie doszedłem.
— Nie doszedłeś? Gdzie byłeś przez cały ten czas?
— W szkole, potem na treningu, potem tylko chodziłem.
— Tak? — zmrużyła oczy.
No to się zaczyna, pomyślał. Zaraz każe mu chuchnąć. Tymczasem babcia złapała go za ręce.
— A to co? Masz dłonie czerwone jak buraki! Gdzie rękawiczki?
— Zostawiłem w domu.
— W domu? I matka nie zauważyła? Pokaż kostki.
Podciągnęła mu nogawkę i aż sapnęła.
— Co to ma być?
— Co? — przeraził się Tomek.
— Czemu masz czerwone kostki? Gdzie kalesony? Gdzie szalik?
Tomek spłonął ze wstydu. Wtedy zobaczył Jacka Wójcika w bramie, w jego czerwonej czapce. Cudownie. Dzięki, babciu. Czy ona traciła rozum? Zawsze była bystra, a teraz…
— Babciu, ile jest pięć razy pięć?
— Dwadzieścia pięć — odparła zdumiona.
— A twierdzenie Pitagorasa?
— Suma kwadratów przyprostokątnych równa się kwadratowi przeciwprostokątnej. Tomaszu, czy ty nie odrobiłeś lekcji? Ona tego nie sprawdziła? Nie pozwolę na coś takiego, spójrz na siebie!
Chwila. Babcia była po jego stronie? Może jednak uniknie rozmowy o papierosie? Czy świat właśnie stanął na głowie?
— Babciu, po której stronie mam bliznę po wyrostku?
— Nigdy nie miałeś wycinanego wyrostka.
Dobrze. To nadal była babcia.
Doprowadziła go do domu, mrucząc pod nosem. Mama krzątała się w kuchni pachnącej pieczenią. Miała najlepszą sukienkę, upięte loki, nowe kolczyki i… szpilki? Od kiedy chodziła po domu w szpilkach?
— Tomuś, kochanie — przytuliła go. — Umyj ręce, obiad prawie gotowy. Mamo, zostajesz?
— Dlaczego to dziecko włóczy się po ulicy? Do domu nie chce wracać, prawda? Brawo. Zamienić własne dziecko na… Gdzie jego rękawiczki? Gdzie kalesony? Mróz taki, że uszy odpadają, ale ciebie to nie obchodzi!
— Mamo. Dość. Jesz z nami czy nie?
— Nie! Skończyłam tutaj. Tomaszu, pakuj rzeczy. Idziesz do mnie.
— Co? Nie!
Myśl o babcinym narzekaniu przez następne dziesięć lat niemal go zmroziła.
— Zostaje tutaj — powiedziała mama twardo.
— Tutaj? Wszystko zmarnowałaś…
— Mamo, jeśli nie przestaniesz, będę musiała…
— Co? Wyrzucisz własną matkę?
— Tak.
— Niewdzięczna…
Mama nie pozwoliła jej dokończyć. Wyprowadziła babcię na klatkę i zatrzasnęła drzwi. Za nimi babcia krzyczała, że wezwie policję i każe oddać sobie Tomka.
Mama chwyciła syna za rękę i wprowadziła do pokoju. Na kanapie siedział obcy mężczyzna, sztywny i blady.
— Tomku, nie ma sensu dłużej kłamać. To jest twój tata.
Za drzwiami babcia zawodziła. Mama zastygła. Mężczyzna wstał. Był wysoki, szczupły i miał oczy takie same jak Tomek. Wyciągnął drżącą rękę.
— Cześć, synku.
Tomek cofnął się o krok.
— Ale… mówiłaś, że on nie żyje.
— Aniu… — mężczyzna, jego ojciec, wyglądał, jakby ktoś go uderzył.
— To nie ja, Wojtku. To ona. Powiedziała, że łatwiej będzie mu myśleć, że odszedłeś na zawsze, niż wiedzieć, że…
Przerwało im głośne pukanie.
— Policja! Proszę otworzyć!
— Aniu, może ja pójdę.
— Nie. Koniec ukrywania. Tomku, wszystko wyjaśnimy, tylko się nie bój.
Mama otworzyła drzwi. Wpadła babcia, za nią posterunkowy i pani Zielińska z sąsiedztwa, zawsze głodna cudzych spraw.
— Co tu się dzieje? Zgłoszono awanturę.
— Nic złego. Mój mąż wrócił z Wybrzeża. To jego syn.
— To kryminalista! Uciekinier! Proszę go aresztować! Tomku, chodź tutaj!
— Babciu, wystarczy.
Posterunkowy sprawdził dokumenty ojca.
— Brak notowań?
— Brak. Od szkoły pracowałem na Wybrzeżu.
— Przepraszam, proszę pana.
— Aresztować go! Zniszczył życie mojej córce!
— Mamo, przestań.
Mama zamknęła drzwi.
Ojciec. Po jedenastu latach bez niego nagle stał w pokoju człowiek z jego oczami. Dlaczego teraz? Babcia zawsze mówiła, że był pijakiem i złodziejem, że zginął w bójce, że to rodzinny wstyd.
A wszystko okazało się kłamstwem.
Mama zrozumiała za późno. Tomek porwał kurtkę i wybiegł.
Biegł, aż paliły go płuca, a łzy rozmyły ulicę. Komu miał wierzyć?
— Ej, młody! — zawołał Jacek Wójcik. Tomek go zignorował.
— Stój! Kto cię goni?
Jacek dogonił go i złapał za rękaw.
— Nikt. Odczep się.
— Ziąb jak diabli. Jeszcze zamarzniesz. Ja w zeszłym roku leżałem w szpitalu, żarcie mieli lepsze niż w domu. Ale ty? Ty jesteś miękki. Chodź, mieszkam niedaleko.
Tomek zawahał się.
— Mamy nie ma. Jeździ w pociągach, pracuje w wagonie restauracyjnym. Jestem sam.
Mieszkanie Jacka było biedne, lecz czyste. W pokoju wisiały plakaty Maanamu, Republiki i Perfectu. Gitara stała przy łóżku.
— Herbaty?
Tomek skinął głową. Brzuch zaburczał mu zdradziecko.
— Głodny? Zrobię fasolkę na grzankach.
Jacek gotował, podśpiewując. Tomek nigdy nie jadł nic lepszego.
Potem siedzieli nad herbatą, a Jacek grał na gitarze.
— Naprawdę dobrze grasz — przyznał Tomek.
— Dzięki. To Perfect. A to Republika. Legendy.
Tomek znał tylko Maanam. Jacek podchwycił melodię, gdy zaczął śpiewać, i śmiał się, kiedy mylił słowa.
— Powinieneś wracać. Zaraz będą cię szukać z policją.
Uśmiech Tomka zgasł.
Jacek słuchał, gdy Tomek wyrzucał z siebie wszystko.
— Nie bądź głupi — powiedział w końcu. — Tata to dobra rzecz. Mój zniknął. Mama mówi, że pewnie poleciał w kosmos.
— Serio?
— Nie. Ona tak żartuje. Sama mnie wychowała, bez rodziny. Ale jest najlepsza. Pogadaj z nimi, dobra? Dorośli też wszystko psują.
Tomek przytulił go mocno.
Jacek miał rację.
Znaleźli go. Mama, babcia i tata wyjaśnili resztę. Babcia nie zaakceptowała Wojtka, więc pisała do niego, udając, że Anna wyszła za mąż za kogoś innego. A on uwierzył, że nie ma już po co wracać.
— Dlaczego? — zapytał Tomek babcię.
— Chciałam szczęścia dla was obojga.
— A dla niego?
Babcia rozpłakała się.
— Wybacz mi.
Na urodziny Tomka przyszedł Jacek. Przyniósł plakat Maanamu, a mama pozwoliła powiesić go nad biurkiem.
Tomek przebaczył wszystkim.
„Dorośli wszystko komplikują” — powiedział Jacek.
Babcia wzięła Jacka pod swoje skrzydła. Dokarmiała go i pomagała mu z matematyką.
Po latach nadal spotykają się nad morzem, grają na gitarach i jedzą fasolkę na grzankach jak królowie.
A tata? Tomek go kocha. Ma teraz przyrodnie rodzeństwo i ze wszystkimi dobrze żyje. Ale między nim a Wojtkiem jest coś szczególnego. Więź, której nie przerwało żadne kłamstwo.