Marek przyprowadził swoją matkę do mojego ciasnego mieszkania.
— Mama zostanie u nas jakiś czas — powiedział, nerwowo przestępując w wąskim przedpokoju. — U niej pękła rura, wszystko zalało, a remont potrwa wieki. Przecież nie może spać na klatce, prawda?
Marta zastygła z ręcznikiem w rękach, świeżo po prysznicu. Mokre włosy ciemniały na ramionach starego szlafroka. Za Markiem stała jego matka, Krystyna, z dwiema ogromnymi walizkami i kartonem przewiązanym sznurkiem.
— Cześć, kochanie — powiedziała wesoło Krystyna, jakby nie zauważyła osłupiałej miny Marty. — Nie martw się, długo nie posiedzę. Tylko aż hydraulicy skończą. Miesiąc, najwyżej dwa.
Miesiąc? Dwa? W trzydziestometrowym mieszkaniu, gdzie kuchnia była wielkości szafy, a w łazience ledwo dało się obrócić? Marcie ścisnęło się w piersi.
— Pani Krystyno, miło panią widzieć — zmusiła się do uśmiechu. — Ale czy będzie pani tutaj wygodnie? Może któraś z pani koleżanek ma miejsce?
— Nie żartuj, dziecko — Krystyna machnęła ręką i weszła do środka. — Koleżanki w moim wieku? Te, które jeszcze żyją, ledwo same dają radę. Poza tym nie chcę nikomu się narzucać.
A nam można? Marta połknęła te słowa.
— Rzeczy postawimy tutaj — Marek wskazał kąt przy regale. — Będziesz spała na kanapie. Marta i ja weźmiemy składany materac.
— Absolutnie nie! — oburzyła się Krystyna. — Ja położę się na materacu. Wy musicie mieć normalne łóżko.
— Mamo, masz chore plecy. Nie będziesz na tym spała — uciął Marek.
Marta milczała, czując się jak obca osoba we własnym domu. Formalnie mieszkanie należało do niej, dostała je po babci jeszcze przed ślubem. Tylko że teraz nie miało to żadnego znaczenia. Marek zdecydował za nią.
— Wstawię wodę — powiedziała i uciekła do mikroskopijnej kuchni, w której lodówka, kuchenka i stolik dla dwóch osób ledwo się mieściły. — Pani Krystyno, pewnie jest pani głodna po podróży?
— Nie kłopocz się, jadłam kanapkę w autokarze — odparła Krystyna, już wypakowując coś na fotel. — Powiedz lepiej, jak wy tu żyjecie? Marek twierdzi, że dobrze, ale przecież widzę ten ścisk. Najwyższy czas na większe mieszkanie.
Marta zacisnęła usta. Pieniądze były bolesnym tematem. Oboje chcieli normalnego domu, ale z pensji mechanika i nauczycielki w podstawówce ledwo wiązali koniec z końcem. Kredyt był nierealny.
— Mamo, rozmawialiśmy o tym — westchnął Marek. — Nie teraz.
— A kiedy? — Krystyna pokręciła głową. — Masz trzydzieści dwa lata, Marta dwadzieścia osiem. Powinniście myśleć o dziecku. Gdzie je wychowacie, w tym pudełku?
Marta poczuła, jak płoną jej policzki. Dziecko. Kolejny czuły punkt. Byli małżeństwem od czterech lat, a Krystyna przy każdej okazji przypominała, że czeka na wnuki.
— Mamo, nie teraz — Marek rzucił Marcie przepraszające spojrzenie. — Marta miała długi dzień, ty też jesteś po podróży. Odpocznijmy.
Krystyna prychnęła, ale zamilkła i zajęła się walizkami.
Marta w kuchni oparła dłonie o blat. Kochała Marka, naprawdę. Ale to, że nie umiał odmówić matce, doprowadzało ją do szaleństwa. Sprowadzić Krystynę bez uprzedzenia, bez jednej rozmowy, bez pytania…
Czajnik zawrzał. Marta mechanicznie zrobiła herbatę. Za małym oknem szare bloki stały pod ciężkim październikowym niebem. Widok pasował do jej nastroju.
— Martusiu, pomóc? — głos Krystyny sprawił, że podskoczyła.
— Nie, dziękuję, wszystko dobrze — odpowiedziała z kolejnym sztucznym uśmiechem. — Zamyśliłam się.
— Nad czym? — Krystyna usiadła na chwiejnym krześle.
— Nad pracą — skłamała Marta. — Mam trudną klasę. Dwadzieścioro ośmioro dzieci, połowa bez dyscypliny.
— Współczuję — cmoknęła Krystyna. — Za moich czasów dzieci szanowały starszych. Teraz sam chaos.
Marta nic nie powiedziała. Krystyna zawsze idealizowała przeszłość i gardziła teraźniejszością. Spór nie miał sensu.
— Mamo, urządzasz się? — Marek zajrzał do kuchni. — O, herbata, świetnie. Jutro mam pierwszą zmianę, więc zaraz się kładę.
— Oczywiście, synku — Krystyna poklepała go po ręce. — Odpocznij. My z Martą sobie pogadamy.
Tylko tego brakowało.
— Dobrze wam się układa? — zapytała Krystyna bez ogródek. — Marek mówi, że tak, ale ja widzę, że coś jest nie tak.
— Wszystko dobrze — Marta pilnowała spokojnego głosu. — Zwyczajne małżeńskie sprawy.
— Małżeństwo powinno cieszyć — naciskała Krystyna. — On schudł. Karmisz go porządnie?
— Staram się — Marta upiła herbaty, żeby ukryć złość. — Oboje wracamy późno. Nie zawsze da się gotować pełny obiad.
— Dzisiejsze dziewczyny — westchnęła Krystyna. — Kiedyś kobieta pracowała i dom prowadziła. A teraz gotowce i jedzenie na wynos. Nic dziwnego, że wszyscy chorują.
Marta ugryzła się w język. Krystyna była starsza i miała problem z mieszkaniem. Dla Marka postanowiła być cierpliwa.
— Będę częściej gotować — powiedziała. — Skoro pani tu jest, może podpowie pani, co Marek lubił jako dziecko?
To Krystynę zachwyciło. Przez pół godziny opowiadała o rosole, mielonych, pierogach i szarlotce, którą Marek rzekomo uwielbiał, choć przez cztery lata ani razu o niej nie wspomniał.
W końcu Marta, tłumacząc się zmęczeniem, uciekła do łazienki. Zamknęła drzwi, usiadła na brzegu wanny i wypuściła powietrze. Jak mieli tak przetrwać? Gdzie było jej miejsce?
Kiedy wyszła, Marek spał na materacu, a Krystyna na kanapie przewracała kartki czasopisma. Marta wsunęła się obok męża. Mówią, że gdzie dwoje, tam raźniej, a gdzie troje, tam tłok. Tylko że ten tłok zaczął ją dusić.
Rano zapanował chaos. Łazienka, za mała dla jednej osoby, służyła teraz trzem. Marta, przyzwyczajona do spokojnego prysznica i cichej kawy, musiała dopasować się do Krystyny, która wstawała o świcie.
— Marto, wyprałam ci bluzkę — oznajmiła teściowa przy śniadaniu. — Tę białą z krzesła. Była poplamiona.
— Co? — Marta zakrztusiła się kawą. — Moczyłam ją w specjalnym środku! To było czerwone wino, tego nie wolno normalnie prać!
— Bzdura — Krystyna machnęła ręką. — Sześćdziesiąt lat piorę w proszku i zawsze działało.
Marta pobiegła do łazienki. Jej ulubiona bluzka, kupiona na wyprzedaży w eleganckim sklepie, miała teraz żółtawy ślad dokładnie tam, gdzie była plama.
— Wszystko dobrze? — Marek stanął w drzwiach. — Mama mówiła, że zdenerwowałaś się o bluzkę. Kupię ci nową.
— To nie chodzi o bluzkę — szepnęła Marta. — Chodzi o to, że twoja mama dotyka moich rzeczy bez pytania. I o to, że ty mnie nie uprzedziłeś. Mogliśmy to zaplanować.
— Przepraszam — spuścił wzrok. — Wiedziałem, że powiesz nie, więc nie pytałem. Ale to tymczasowe, obiecuję.
— Prawie cię nie ma w domu — zauważył Marek po dwóch tygodniach. — Mama mówiła, że wczoraj wróciłaś o dziewiątej.
— Zebranie z rodzicami — odpowiedziała zmęczona Marta. — Od kiedy twoja mama mnie kontroluje?
— Martwi się — Marek objął ją. — Myśli, że nas unikasz.
— A może tak jest? — spojrzała mu w oczy. — Marek, ja nie mogę tak żyć. Każdy ruch jest oceniany. We własnym domu czuję się jak gość.
— Przesadzasz — skrzywił się. — Mama tylko próbuje pomóc.
— Tobie może. Nie mnie. — Marta odsunęła się. — Potrzebuję przestrzeni. Żeby oddychać. Żeby być sobą.
— To gdzie ona ma pójść? — jego głos stwardniał. — Jej mieszkanie nie nadaje się do życia. Wyrzuciłabyś moją matkę?
— Oczywiście, że nie — pokręciła głową. — Ale mogliśmy szukać innych rozwiązań. Jej siostra w Łodzi. Albo wynajęty pokój.
— Za jakie pieniądze? — Marek rozłożył ręce. — Ledwo nam starcza.
Marta zamilkła. Pieniądze zawsze bolały. Marek był dobry, ale bez ambicji, zadowolony z pracy mechanika i życia bez stresu.
— Dobrze — powiedziała w końcu. — Wytrzymam. Ale porozmawiaj z mamą. Powiedz jej, że nie potrzebuję wychowywania.
Obiecał. Nic się jednak nie zmieniło. Obiady były według planu Krystyny, pranie w jej dni, a telewizor najpierw pokazywał wiadomości, potem jej programy.
Ostatnia kropla spadła w niedzielny poranek. Marta obudziła się i zobaczyła Krystynę grzebiącą w jej kosmetyczce.
— Pani Krystyno, co pani robi? — wyrwała jej kosmetyczkę.
— O, wstałaś — powiedziała swobodnie Krystyna. — Szukałam kremu do rąk. Mam jakąś wysypkę.
— Mogła pani zapytać — Marta próbowała mówić spokojnie. — To są moje rzeczy.
— Nie dramatyzuj — prychnęła Krystyna. — Jesteśmy rodziną. Za moich czasów nie było takich tajemnic.
— Za pani czasów — pękła cierpliwość Marty. — Ja mam granice. Proszę je szanować.
— Egoistka — skarciła ją Krystyna. — Marek, słyszysz, jak twoja żona się do mnie odzywa?
Marek, siedzący na kanapie, odchrząknął niezręcznie.
— Mamo, ona ma rację. Pytaj, zanim ruszysz jej rzeczy.
— Jej rzeczy? — Krystyna aż się oburzyła. — Ja jestem rodziną!
— To nie krem jest problemem — powiedziała Marta znużonym głosem. — Tylko szacunek.
— Szacunek? — Krystyna parsknęła. — Współczesne wymysły. Nic dziwnego, że rodziny się rozpadają.
Marta nie wytrzymała. Trzy tygodnie połykanego gniewu wybuchły naraz.
— Wiecie co? — jej głos był dziwnie spokojny. — Idę na spacer.
Ubrała się szybko, ignorując zmieszane spojrzenie Marka i zaciśnięte usta Krystyny. Na dworze listopadowa mżawka pasowała do jej nastroju. Szła bez celu, byle dalej.
W pustym parku usiadła na mokrej ławce. Telefon zawibrował. Marek. Nie odebrała. Niech się martwi. Niech choć raz poczuje, że jego głos nie ma znaczenia.
Po godzinie odebrała.
— Marta, gdzie jesteś? — brzmiał na spanikowanego. — Minęła godzina!
— W parku — powiedziała. — Myślę.
— O czym?
— O nas — westchnęła. — Nie dam rady tak dalej, Marek. Albo twoja mama się wyprowadzi, albo nie wiem, co będzie z nami.
— Nie dramatyzuj — warknął. — To tylko kosmetyki.
— To nie kosmetyki! — głos jej się złamał. — Ja się duszę. Nie czuję się człowiekiem. Tylko dodatkiem do twojej rodziny.
— Czego chcesz? — zapytał zimno.
— Wynajmę pokój — powiedziała stanowczo. — Dopóki mieszkanie twojej mamy nie będzie gotowe. Potem porozmawiamy. Naprawdę.
— Mówisz poważnie? — był oszołomiony. — Odeszłabyś przez to?
— To nie przez to — szepnęła. — Próbuję ocalić siebie. Może nas też.
Rozłączyła się i poczuła ulgę. Po raz pierwszy od tygodni podjęła decyzję sama, nie uginając się przed cudzymi oczekiwaniami.
Wstała. Koleżanka po rozwodzie miała wolny pokój. To był początek.
A Marek? Może dystans pozwoli mu zobaczyć, że małżeństwo to nie matka i syn, między którymi żona ma znaleźć sobie miejsce. Małżeństwo to partnerstwo. Szacunek.
Tak czy inaczej, Marta nie wracała. Nie dzisiaj.